DŹWIĘK TRADYCJI
Irlandzka muzyka tradycyjna wyjaśniona: instrumenty i rodzaje melodii
Praktyczny przewodnik po skrzypcach, irlandzkich dudach uilleann i bębnie bodhrán – czym różnią się jig, reel i hornpipe oraz jak naprawdę wygląda muzyczna sesja w pubie.
Zobacz terminy na GetYourGuide ↗Skrzypce — główny głos większości sesji
Skrzypce to standardowe skrzypce grane w charakterystycznym irlandzkim stylu, pełnym szybkich ozdobników — rolli, cięć i triol — które nadają tradycyjnej muzyce rytmiczną lekkość, w przeciwieństwie do długich, płynnych pociągnięć smyczka w grze klasycznej. To często instrument prowadzący melodię podczas sesji, a inni muzycy wplatają się wokół niego. Style regionalne wyraźnie różnią się w całej Irlandii — od zwartego, staccatowego stylu z Donegalu po bardziej swobodną, ozdobną grę kojarzoną z Sliabh Luachra na południowym zachodzie — dlatego dwóch skrzypków może zagrać tę samą melodię w zupełnie inny sposób.
Dudy irlandzkie — własne dudy Irlandii
W przeciwieństwie do szkockich dud wielkich, które są dmuchane ustami i na których gra się na stojąco, dudy uilleann są zasilane miechem — ich nazwa pochodzi od irlandzkiego słowa uillinn, oznaczającego łokieć, ponieważ miech umocowany pod ramieniem napełnia worek zamiast oddechu grającego. Dzięki temu ich brzmienie jest łagodniejsze i słodsze, a dudziarz może wyraźnie artykułować dźwięki, całkowicie je zamykać, a nawet grać akordy na regulatorach. Powszechnie uważa się je za jeden z najtrudniejszych instrumentów akustycznych do opanowania, co częściowo tłumaczy, dlaczego dobry dudziarz uilleann często jest gwiazdą każdej sesji na żywo.
Bodhrán — serce rytmu pod melodiami
Bodhrán to ręczny bęben ramowy, tradycyjnie wykonywany z koźlęcej skóry naciągniętej na drewnianą obręcz, grany krótką pałeczką z podwójną główką, zwaną tipper lub cipín, a nie gołymi dłońmi. Jego korzenie sięgają starszych irlandzkich zwyczajów ludowych – bębny ramowe były używane przez wrenboys i mummers w dzień św. Szczepana – ale rola instrumentu sesyjnego, który napędza rytm pod skrzypce i dudy, ugruntowała się dopiero podczas odrodzenia tradycyjnej muzyki irlandzkiej w połowie XX wieku. Wprawny gracz używa wolnej dłoni na skórze, aby na bieżąco zmieniać wysokość dźwięku i barwę.
Blaszany flet, akordeon i banjo — stali bywalcy sesji
Tin whistle, czyli blaszany gwizdek, to prosta sześciootworowa fletnia z metalu lub plastiku – tania i dostępna dla każdego, dlatego właśnie to najczęściej pierwszy instrument, na którym uczą się grać irlandzkie dzieci, i dlatego pojawia się w niemal każdej muzycznej sesji. Akordeon guzikowy, zwykle strojony w systemie B/C, dodaje brzmieniu mocy i dynamiki, stając się filarem zespołów ceili grających do tańca. Banjo tenorowe to z kolei nowszy nabytek – do irlandzkiej tradycji weszło głównie w XX wieku – cenione za to, że swoim ostrym, perkusyjnym brzmieniem przebija się przez gwar zatłoczonego pubu nawet w najszybszych melodii.
Jigi, reel i hornpipe — czyli jak odróżnić od siebie te rodzaje melodii
Reele są w metrum 4/4 i stanowią najpopularniejszy rodzaj melodii na sesji — rytmiczne, równe, stworzone do szybkiego, nieprzerwanego tańca. Jigi mają metrum 6/8 i charakterystyczny, kołyszący, galopujący charakter — ich podgatunek, slip jig, w metrum 9/8, tańczony jest niemal wyłącznie przez kobiety i ceniony za płynny, pełen gracji ruch. Hornpipe'y dzielą z reelami strukturę 4/4, ale grane są z kołysanym, punktowanym rytmem i często nieco wolniej, co nadaje im butny, zdecydowany wyraz, zamiast pędzącej energii reela.
Seisiún — jak naprawdę działa pubowa sesja muzyczna
Seisiún to nieformalne spotkanie muzyków, tradycyjnie w pubie, podczas którego melodie prowadzi ten, kto je rozpoczyna, a pozostali dołączają ze słuchu, a nie z nut — większość tradycyjnych muzyków uczy się w ten sposób, poprzez słuchanie i powtarzanie, a nie czytanie zapisu. Gracze zwykle łączą melodie w „set" złożony z dwóch lub trzech utworów, zanim przejdą do kolejnych, a dobra sesja rządzi się niewypowiedzianą etykietą dotyczącą tego, kto prowadzi, kiedy dołączyć i kiedy po prostu słuchać. To właśnie ta nieformalna, prowadzona przez muzyków struktura — a nie wyćwiczona lista utworów — jest tym, co dobrze prowadzony wieczór z tradycyjną muzyką na scenie stara się oddać.