HET GELUID VAN TRADITIE
Ierse Traditionele Muziek Uitgelegd: Instrumenten & Muziekstijlen
Een heldere gids over de fiddle, de uilleann pipes en de bodhrán, het verschil tussen een jig, een reel en een hornpipe, en hoe een pub-sessie in de praktijk echt werkt.
Bekijk data op GetYourGuide ↗De fiddle — de hoofdrolspeler in de meeste sessies
De fiddle is een gewone viool die in een kenmerkende Ierse stijl wordt bespeeld, vol snelle versieringen — rolls, cuts en triolen — die traditionele muziek haar ritmische drive geven, in plaats van het lange, vloeiende strijken van de klassieke speelwijze. Vaak is het het instrument dat de melodie draagt in een sessie, terwijl andere muzikanten zich eromheen voegen. Regionale stijlen verschillen duidelijk binnen Ierland, van de strakke, staccato Donegal-stijl tot de meer ontspannen, versierde speelwijze die geassocieerd wordt met Sliabh Luachra in het zuidwesten, waardoor twee fiddlers hetzelfde nummer heel verschillend kunnen spelen.
Uilleann pipes — Ierlands eigen doedelzak
In tegenstelling tot de Schotse Highland pipes, die met de mond worden aangeblazen en staand worden bespeeld, worden uilleann pipes met een balg aangeblazen — de naam komt van het Ierse woord voor elleboog, uillinn, omdat een balg onder de arm de luchtzak vult in plaats van de adem van de speler. Dat geeft ze een zachtere, zoetere klank en stelt de piper in staat om noten helder te articuleren, volledig af te sluiten en zelfs akkoorden te spelen op de regulators. Ze worden algemeen beschouwd als een van de moeilijkste akoestische instrumenten om onder de knie te krijgen, wat mede verklaart waarom een goede uilleann piper vaak de absolute blikvanger is van een live sessie.
De bodhrán — de hartslag onder de melodieën
De bodhrán is een handgedragen frametrommel, traditioneel gemaakt met een geitenhuid die over een houten rand is gespannen en bespeeld wordt met een korte, dubbelzijdige stok, een zogenaamde tipper of cipín, in plaats van met blote handen. De trommel heeft diepere wortels in de Ierse volkscultuur — frametrommels werden gebruikt door wrenboys en mummers op St. Stephen's Day — maar zijn rol als sessie-instrument dat het ritme aandrijft onder viool en doedelzak kreeg pas echt vorm tijdens de Ierse traditionele muziekrevival van het midden van de 20e eeuw. Een ervaren bespeler gebruikt de vrije hand op het vel om tijdens het spelen de toonhoogte en klankkleur te variëren.
Tin whistle, accordion en banjo — de vaste muzikanten van de sessie
De tin whistle is een eenvoudige zesgatsfluit van metaal of kunststof, goedkoop en laagdrempelig — precies daarom is het vaak het eerste instrument dat Ierse kinderen leren en duikt het in vrijwel elke sessie op. De knopaccordeon, meestal gestemd op het B/C-systeem, voegt volume en drive toe en werd een vaste waarde in ceili-bands die gemaakt zijn om op te dansen. De tenorbanjo is een recentere toevoeging — pas in de 20e eeuw opgenomen in de Ierse traditionele muziek — en wordt gewaardeerd om zijn scherpe, percussieve aanslag die moeiteloos door een rumoerige pub snijdt bij snelle deuntjes.
Jigs, reels en hornpipes — de verschillende deuntjes uit elkaar houden
Reels staan in 4/4-maat en zijn het meest voorkomende type tune tijdens een sessie: drijvend en gelijkmatig in hun ritme, gemaakt voor snel, ononderbroken dansen. Jigs staan in 6/8-maat en hebben een kenmerkend deinend, galopperend gevoel — een subtype, de slip jig, staat in 9/8-maat en wordt bijna uitsluitend door vrouwen gedanst, gewaardeerd om zijn vloeiende, sierlijke beweging. Hornpipes delen de 4/4-structuur van een reel, maar worden gespeeld met een gesyncopeerd, gestippeld ritme en vaak iets langzamer, wat ze een paraderend, bedachtzaam karakter geeft in plaats van de onstuimige vaart van een reel.
De seisiún — hoe een pub-sessie daadwerkelijk verloopt
Een seisiún is een informele bijeenkomst van muzikanten, traditioneel in een pub, waarbij de melodieën worden ingezet door wie er maar mee begint en op het gehoor worden opgepikt in plaats van van bladmuziek — de meeste traditionele muzikanten leren hun nummers op deze manier, door te luisteren en te herhalen, niet door noten te lezen. De spelers laten de nummers doorgaans in elkaar overlopen in een 'set' van twee of drie, voordat ze verdergaan, en een goede sessie kent een ongeschreven etiquette over wie de leiding neemt, wanneer je meedoet en wanneer je gewoon luistert. Het is juist die informele, door muzikanten geleide structuur — geen ingestudeerde setlist — die een goed georganiseerde traditionele avond op een podium probeert te vangen.